“Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης γεννήθηκε το 1795 στο Λιμένι Λακωνίας. Ήταν ο πρωτότοκος υιός του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, τελευταίου Μπέη της Μάνης και της Φωτεινής Δημητρακάκου. Ήταν γνωστός ως «Μπεϊζαντες» (οθωμ. beyizade, δηλ. υιός του Μπέη), ενώ λόγω της ομορφιάς του έλαβε το προσωνύμιο «Νεραϊδογέννητος».
Η οικογένεια Μαυρομιχάλη συμμετείχε στην προετοιμασία του Αγώνα στην Πελοπόννησο. Τον Ιανουάριο του 1821, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης έλαβε μέρος στη συνέλευση των οπλαρχηγών που έγινε στη Λευκάδα με την εποπτεία του Φιλικού Ιωάννη Ζαμπέλιου. Σε αυτή τη συνέλευση συμμετείχαν σημαντικοί οπλαρχηγοί από τη Ρούμελη, όπως ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Γεώργιος Βαρνακιώτης, ο Γεώργιος Τσόγκας, ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο Πανουργιάς και συναποφάσισαν ότι την ηγεσία του Αγώνα στη Στερεά Ελλάδα θα αναλάβουν οι Ανδρούτσος και Πανουργιάς (Ανατολική Στερεά) και Βαρνακιώτης και Τσόγκας (Δυτική Στερεά).
Τον Μάρτιο του 1821, με το πρόσχημα της ενίσχυσης της φρουράς του βοεβόδα (διοικητή) της Καλαμάτας, Σουλεϊμάν Αγά Αρναούτογλου, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης εισήλθε στην πόλη επικεφαλής 150 οπλισμένων Μανιατών. Κατάφερε μάλιστα να πείσει τον βοεβόδα να ζητήσει επιπλέον βοήθεια από τον Πετρόμπεη, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η παρουσία ενόπλων Ελλήνων στην περιοχή. Στις 23 Μαρτίου 1821 Έλληνες αγωνιστές περικύκλωσαν την Καλαμάτα και ανάγκασαν τον Σουλεϊμάν Αγά Αρναούτογλου να παραδώσει την πόλη.
Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης συμπορεύτηκε με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, ακολουθώντας το σχέδιό του για την κατάληψη της Τριπολιτσάς. Στη Μάχη της Καρύταινας στη θέση Στενά του Αγίου Αθανασίου ηγείται ένοπλου σώματος 200 Μανιατών και στις 31 Μαρτίου θα αντιμετωπίσει στο Σάλεσι, μαζί με τον Γεωργάκη Πλαπούτα, τις οθωμανικές δυνάμεις υπό τον Νουμάναγα. Τον Μάιο, υπακούοντας τις διαταγές του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, συμμετέχει στη μεγάλη Μάχη του Βαλτετσίου. Πολέμησε πλάι στους αδελφούς Πλαπούτα (Κολιόπουλοι, στον Παναγιώτη Γιατράκο και στους συγγενείς του Κυριακούλη και Ιωάννη Μαυρομιχάλη απέναντι στον Κεχαγιάμπεη Μουσταφά.
Το καλοκαίρι του 1821 ο Ηλίας Μαυρομιχάλης κατευθύνθηκε προς την Αττική, παρέμεινε για ένα διάστημα στη Μεγαρίδα και αργότερα συνέδραμε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο στη Βοιωτία. Τον Ιούνιο του 1821, στην περίφημη πολιορκία του Κάστρου της Λιβαδειάς από τις οθωμανικές δυνάμεις του Ομέρ Πασά Βρυώνη, υπό την ηγεσία του Κιοσσέ Μεχμέτ Πασά και του Χατζή Αχμέταγα, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης σπεύδει σε ενίσχυση των πολιορκημένων, αναπτερώνοντας το ηθικό των Ελλήνων.
Το φθινόπωρο, ενώ βρίσκεται στην Αττική, λαμβάνει πρόσκληση να συνδράμει μαζί με τον θείο του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη στην κατάληψη του Κοκκινόκαστρου (Castello Rosso) Ευβοίας. Έτσι, στις 5 Ιανουαρίου 1822 αναχώρησε από τον Κάλαμο Αττικής με κατεύθυνση το Αλιβέρι, όντας επικεφαλής στρατιωτικού σώματος 600 αγωνιστών, ως επί το πλείστον Μανιατών, ανέλαβε την ηγεσία των ενόπλων της νότιας Εύβοιας και συνδέθηκε με ηγετικές μορφές του Αγώνα, όπως ο Βάσσος Μαυροβουνιώτης, ο Αγγελής Γοβιός και ο Νικόλαος Κριεζιώτης.
Η Μάχη στα Στύρα Ευβοίας, στις 12 Ιανουαρίου 1822, θα είναι η τελευταία πολεμική αναμέτρηση στην οποία θα λάβει μέρος ο Ηλίας Μαυρομιχάλης. Καθώς οι Έλληνες μάχονται τις οθωμανικές δυνάμεις στα Στύρα, έγινε γνωστή η προέλαση του Ομέρ Μπέη της Καρύστου, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν τα ελληνικά σώματα σε οπισθοχώρηση, προς αποφυγή περικύκλωσης από τους Οθωμανούς. Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης παρέμεινε με μικρό σώμα, περίπου 60 ενόπλων και κατέληξε να οχυρωθεί σε έναν ερειπωμένο ανεμόμυλο με μόλις επτά αγωνιστές. Κατά μια εκδοχή, οι Έλληνες επιχείρησαν ηρωική έξοδο και σφαγιάστηκαν και κατά μια άλλη, αλληλοσκοτώθηκαν για να αποφύγουν την αιχμαλωσία. Το κεφάλι του Ηλία Μαυρομιχάλη στάλθηκε στον Σουλτάνο Μαχμούτ Β΄ στην Κωνσταντινούπολη.”